![\"\"](\"data:image\/svg+xml;base64,PHN2ZyB3aWR0aD0iMSIgaGVpZ2h0PSIxIiB4bWxucz0iaHR0cDovL3d3dy53My5vcmcvMjAwMC9zdmciPjwvc3ZnPg==\")
<\/a><\/p>\nAs Somozas (Santiago Ser\u00e9)
<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n
A historia das Somozas escribiuse en ferro e auga, enerx\u00eda e materia, a esencia da vida. Visitando os vestixios das s\u00faas ru\u00ednas e aproveitando a toponimia local p\u00f3dense descubrir ata catro emprazamentos nos que funcionaron nalg\u00fan momento machucos ou ferrer\u00edas. O m\u00e1is antigo deber\u00eda de ser, polo seu nome, O Machuco Vello, emprazado preto da capela de San Isidro, nunha volta do r\u00edo Pequeno pero na beira oposta do regato. Na actualidade existen al\u00ed unha vivenda e un gran mu\u00ed\u00f1o abandonados, que seguro transformaron a estrutura orixinal do mazo, do que non se distingue nada na actualidade. Nas proximidades do lugar da Queira existe outro establecemento, o da Ferrar\u00eda, que estivo unido por lazos familiares \u00e1 Forxa do Castelo e que aproveita as augas do Rego d\u00e1s Ferrar\u00edas, compartido co veci\u00f1o municipio de Moeche. Ademais, no extremo oposto do concello, cara ao sur, at\u00f3pase O Machuco Novo, nun meandro pechado do r\u00edo Grande. Xa por \u00faltimo, o que se presenta ante n\u00f3s, co\u00f1\u00e9cese como O Machuco ou Machuco d\u00e1s Somozas, moi pr\u00f3ximo \u00e1 capital municipal, cuxo uso deu lugar a unha das sagas familiares con m\u00e1is importancia na siderurxia galega.<\/p>\n
Centr\u00e1ndonos neste \u00faltimo, acom\u00f3dase \u00f3 Rego da Ramisqueira, sendo o m\u00e1is c\u00e9ntrico xa que se accede descendendo cara ao r\u00edo por unha pista que hai enfronte \u00e1 igrexa de Santiago Ser\u00e9. En pouco m\u00e1is de 300 metros chegarase ata unha ponte tras a cal se atopa o n\u00facleo de O Machuco, composto por unha soa vivenda e as s\u00faas construci\u00f3ns adxectivas. Pero n\u00f3s desviar\u00e9monos antes do paso fluvial \u00e1 man dereita, seguindo un cami\u00f1o de terra que deixa o r\u00edo \u00e1 nosa esquerda, leito que xa vai represado para dar servizo \u00e1 ferrer\u00eda. Tras un curto e agradable paseo dende a estrada ch\u00e9gase a outro cartel que indica a proximidade do mazo, cuxa edificaci\u00f3n principal p\u00f3dese observar xa desde al\u00ed entre a foresta.<\/p>\n
Os restos do establecemento deixan ver a\u00ednda unha pequena nave duns 15 metros cadrados e tres metros de altura media na s\u00faa parte central, con teitado de lousa en bo estado e tella curva no seu cume. A iluminaci\u00f3n natural interna cons\u00e9guese por medio dunha ampla xanela e unha bufarda alongada horizontalmente sobre ela, contando tam\u00e9n coa porta que, noutra das paredes, est\u00e1 orientada cara ao r\u00edo. O teito conserva a s\u00faa estrutura orixinal en t\u00e1boas de madeira e trabes en tesoiras nunha soa peza triangular, diferenci\u00e1ndose a viga do cume, os pont\u00f3ns e, sobre eles, a ripa entaboada en madeira nobre aut\u00f3ctona. F\u00f3ra desta edificaci\u00f3n principal \u00e9 posible distinguir ben a canalizaci\u00f3n que chega en \u00e1ngulo recto a unha gran cuba, a cal acumulaba a auga para xerar caudal e presi\u00f3n hidr\u00e1ulica, presentando un ancho duns tres metros e unha lonxitude de algo m\u00e1is de dez. Desde ela unha canle interna rectangular levaba a auga ao lugar do mazo, que se atopaba nunha segunda edificaci\u00f3n teitada pero da que agora s\u00f3 quedan partes dos seus muros. Neste lugar \u00e9 posible observar pezas da estrutura orixinal que engrenaba a roda, a \u00e1rbore e o martelo do enxe\u00f1o hidr\u00e1ulico.<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/pruebas.assomozas.es\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Machuco-de-Somozas.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/pruebas.assomozas.es\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/marcador-de-posicion.svg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/pruebas.assomozas.es\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/poste-de-senal.svg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/pruebas.assomozas.es\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/iglesia.svg\")
<\/a><\/p>\n